So What?

In november 2008 verscheen in Knack een artikel over Frank Vanhecke en Marie-Rose Morel, twee kopstukken van Vlaams Belang. Volgens Knack zouden de twee een relatie gehad hebben en een geheim liefdesnestje delen. Zoals wel vaker gedaan wordt bij privacyzaken, werd in Knack van de week nadien een recht van antwoord gepubliceerd door Vanhecke en Morel. Desalniettemin legden Isabelle Bardy en Jack Lang, betrokkenen in deze zaak en vernoemd in het artikel van Knack, een klacht neer bij de Raad voor de Journalistiek. Eind oktober 2009 kregen ze gelijk: Knack had op verschillende manieren inbreuken begaan op het recht op privacy.

Los van de vraag of de relatie een feit is, vraag ik me af waarom Knack over zoiets zou willen berichten. In Dag Allemaal – hoewel het daarin ethisch niet minder onverantwoord is – zou je zoiets nog verwachten, denken we maar aan de zaak Rik Daems, maar in Knack? Als er één “kwaliteitsweekblad” te noemen valt in België, is het wel Knack. Gaat nu ook Knack de sensatietoer op? Gaat nu ook Knack privacygrenzen verleggen om meerverkoop te realiseren? Dat zou jammer zijn.

Daarnaast kunnen we ons ook afvragen “So What?”. So what dat er twee politici een relatie hebben? Wat politici doen in hun privéleven is toch niet de zaak van de media? Iederéén heeft relaties. Allez, toch bijna iedereen. En dat is maar al te vaak geheim, onzuiver of twijfelachtig. Waarom dan net deze relatie belichten? Omdat het politici zijn, publieke personen met een belangrijke functie? Dat geeft Knack nog niet het recht zo tekeer te gaan, vind ik. Ze mogen er dan wel voor gekozen hebben een publieke functie uit te oefenen die meer media-aandacht krijgt dan het gemiddelde beroep, zolang relatieperikelen van politici, of wat dan ook uit hun privéleven, hun functie niet beïnvloedt, dient dit in mijn ogen niet belicht te worden.

Maar goed dat de klacht gegrond is en laten we hopen dat Knack hier (privacy-)lessen uit trekt.

Eén dag reporter

Onder het moto “het hoeft niet altijd over privacy te gaan” het volgende: In mijn opleiding tot Master Journalistiek moest ik een “inleefstage” volgen. Dat houdt in dat ik een dag meedraaide met een journalist. Rudy Tollenaere van Het Nieuwsblad / De Gentenaar nam deze rol op zich en op zaterdag 31 oktober was ik één dag reporter voor Het Nieuwsblad / De Gentenaar.

Einresultaat van dat alles: twee artikels in Het Nieuwsblad / De Gentenaar Op Zondag (regio Gent). Ik schreef nog een derde artikeltje, over een 11.11.11-actie voor waardig werk, maar daar was geen plaats meer voor. Zonder treuzelen geef ik jullie met plezier het journalistiek eindresultaat:

Campo Santo!

Countryside!

Lotti’s boekskesboycott

Tijdens Phara van maandag 12 oktober en op de laatste bladzijde van De Standaard van 14 oktober werd het duidelijk: Helmut Lotti heeft genoeg van de aandacht die hij en de zijnen krijgen in bepaalde dag- en weekbladen. In media allerhande werd de voorbije twee weken reeds ruim bericht over Helmut Lotti’s boekskesboycott. Als beroepslaatkomer is het nu ook mijn beurt om over deze zaak mijn mening te spuien.

Helmut Lotti is een andere kwestie dan Wendy Van Wanten. Waar men bij Wendy niet meer weet waarom ze BV is, is dat bij Helmut des te duidelijker. Hij is de trots van het Vlaamse zanglandschap. Dat hij met zijn zangprestaties in de media komt, is mijns inziens niet meer dan normaal. Af en toe een interview met een populair Vlaams dag- of weekblad is daarnaast handig meegenomen, niet? Blijkbaar niet, aldus Helmut.

Tijdens Phara werd het gezegd en in de Standaard wordt het herhaald: “de balans is verschoven” en “we zitten op een glijbaan”. Wat is er veranderd? Vroeger berichtten media over feiten en leuke weetjes, nu berichten ze over het privéleven en spannende weetjes. Is dit een positieve evolutie? Velen vinden van niet. Sommigen krijgen er zelfs genoeg van. Helmut bijvoorbeeld.

Helmut’s aankondiging nodigt uit tot enkele overpijnzingen…
Ten eerste wordt het argument vaak aangehaald dat we niet naar “Engelse toestanden” moeten afzakken, met The Sun als toonbeeld, als voorloper. Even frequent gehoord is de steek onder water naar Dag Allemaal. Maar als we dan toch op een glijbaan zitten, kunnen we ons de vraag stellen of Dag Allemaal niet gewoon de voorloper, het toonbeeld is van de onvermijdelijke The Sunisering van het vlaamse perslandschap?
Kom je, ten tweede, door je aankondiging dat je niet meer in de spotlight wilt staan, niet net méér in de spotlight? Enerzijds is er de heisa rond “Helmut zei dat hij onze aandacht niet meer wil!”, met een half dozijn artikels tot gevolg, anderzijds is er het gegeven dat men je privéleven meer aandacht zal schenken omdat men denkt dat je iets te verbegen hebt. Smart move by Helmut? Afwachten geblazen…

Het is hier echter niet mijn bedoeling de grote privacygoeroe te spelen. Enkele genuanceerde standpunten moeten dus ook gegeven worden. We kunnen bijvoorbeeld Dag Allemaal en soortgelijke geviseerde bladen bestempelen als “nodig”. Mensen gaan minder op café dan vroeger, dat werd door vele sociologische studies bewezen. Betekent dit dat er minder nood is aan cafépraat? Neen. Cafépraat is nodig. Cafépraat is plat. Cafépraat kan kwetsen. Cafépraat is echter onschuldig en amusant. Biedt Dag Allemaal en soortgelijke geviseerde bladen gewoon geschreven cafépraat? Zo kan je het bestempelen. Akkoord, het wordt door heel veel mensen gelezen, maar so what? Laat de mensheid een roddel lezen, laat de mensheid hier en daar een sappig weetje meepikken, hierna kan men weer over naar de orde van de dag, zonder al te veel aandacht te besteden aan wat men zonet gelezen heeft. Brood en spelen in het communicatietijdperk. Als men zich hiertegen verzet, komt men wellicht veel minder sympathiek over dan als men met een of ander weetje beschreven wordt. Smart move by Helmut? Afwachten geblazen…

Helmut Lotti geeft in het artikel in De Standaard echter een opsomming van niet te negeren privacyschendingen tot regelrechte leugens. Welk dag- of weekblad je ook bent, je dient correct te blijven. Noem me naïef als journalist to be, maar een zekere journalistieke code, journalistieke waardigheid, deontologie en ethiek, moet elke journalist toch in acht nemen. Elke journalist heeft graag een artikel waarmee hij of zij de geschiedenisboeken in gaat, waarmee hij of zij een stevige scoop scoort, of waarmee hij of zij de baas een flink percentage meerverkoop bezorgt. Maar liegen of onbeschaamd de privacy schenden, dat vind ik erover. Wat je als journalist brengt, ongeacht het medium waar je voor werkt, moet correct zijn. Daarnaast moet het – en ook hier schreef ik in mijn eindwerk ettelijke pagina’s over – ook “objectief relevant” zijn. Wat objectief en wat relevant is, daar scheur ik mijn broek momenteel niet aan, maar in deze zaak is het simpel: Helmut Lotti is een vlaamse zanger, wat niet relevant is in teken van zijn functie van vlaamse zanger, dient niet beschreven te worden, tenzij het zijn leven als vlaamse zanger beïnvloedt. Weetjes over de zus van de vrouw van de ex van de dochter van, zijn dus, welk medium je ook bent en hoe cafépraatvervangend je ook optreedt, not done.

Vergeef het ridderlijke in deze quasi-journalist, maar ik geef Helmut Lotti grotendeels gelijk. Het is niet omdat je kiest om als zanger in de spotlight te gaan staan, dat je daarom je volledige privéleven moet opofferen. Dat vraagstuk laat zich mijns inziens totaal anders stellen bij iemand als Wendy Van Wanten. Anderzijds zal Helmut het belang van zulke artikels moeten relativeren. Akkoord dat veel mensen zo’n dingen lezen, maar minstens even veel mensen kijken donderdagavond naar het weerbericht om zich vrijdagochtend af te vragen of ze nu warm of licht gekleed de voordeur moeten verlaten. “Today’s newspapers will be in tomorow’s trashcans”, zei Hugh Grant me ooit in een romantische komedie. Hou dat in je gedachten, Helmut. Waar mensen je voor appreciëren, is je zang. Niet je haarstuk, niet je zoveelste huwelijk. Dat mag een Helmut Lotti er echter niet van weerhouden een rechtszaak op te starten of een boekskesboycott in te voeren. Media moeten weten wanneer ze te ver gaan. En er moet nu toch ooit eens een mediaproces van het jaar gestart worden…

Of de The Sunisering, dan wel het boekskesboycottfront – voorlopig nog slechts met Helmut Lotti en Marcel Vanthilt – het haalt in de tweestrijd, valt af te wachten. Ik hoop echter dat het een fatsoenlijke uitslag oplevert, en dat ik in mijn loopbaan niet zal moeten vrezen voor een ontslag wegens het schrijven van een oninteressant artikel enerzijds, of een lynchbeurt door privacygeschonden public figures anderzijds.

Mediaproces van het jaar afgelast

Wie werkt rond privacy, kan niet langs Dag Allemaal. Wie werkt rond spotlightfiguren, kan niet langs Wendy Van Wanten. Wie werkt rond spotlightprivacy, kon tot voor kort niet langs dé zaak Wendy Van Wanten vs. Dag Allemaal. Tot voor kort, want wat lezen we in Dag Allemaal van 29 september? “Er komt toch geen proces!”

De laatste jaren was een Dag Allemaal zonder een pittig artikel over het privéleven van Iris Vandenkerckhove, alias Wendy Van Wanten, als een English breakfast zonder spek, een onvolledig ogend weekblad. In het begin van de zomer van 2008 werd de media-aandacht echter zélfs Wendy Van Wanten te veel. Ze besloot in samenspraak met haar advocaat een proces in te spannen tegen Dag Allemaal op grond van een “aanhoudende lastercampagne”. Wendy Van Wanten motiveerde haar klacht tegen Dag Allemaal door te zeggen dat ze zelf wil bepalen welk deel van haar privéleven ze ter beschikking stelt van de media, maar dat Dag Allemaal zich daar weinig van aantrekt. Het mediaproces van het jaar werd voorbereid. De spanning steeg.

Privacywetgeving bestaat, en er wordt dan wel melding gemaakt van het afgezwakte recht op privacy waar publieke personen recht op hebben, hoe ver men daarbij mag gaan en waar precieze grenzen liggen, wordt echter door wet noch rechtspraak geregeld. Internationaal is gebleken dat privacywetgeving, zeker als er spotlightfiguren betrokken zijn, vorm krijgt door concrete cases, concrete conflicten en concrete rechtszaken. In Vlaanderen ontbrak het echter aan zulke rechtszaken, dus hing er nog een grote grijze schemerwolk rond de hele spotlightprivacymaterie. Wendy Van Wanten vs. Dag Allemaal zou daar eindelijk verandering in brengen. Men zou eindelijk een precedent scheppen en een veel duidelijker beeld van spotlightprivacy creëren.

Niet dus. In samenspraak met manager Guy Beyers, besloten Wendy en Franske de rechtszaak tegen Dag Allemaal te staken. Wendy doorliep het voorbije jaar een hele reeks gebeurtenissen – een hernieuwde samenwerking haar ex-manager, bijvoorbeeld, idem met ex-producer Jack Rivers – en ziet de zaken vandaag veel rooskleuriger dan vorige zomer. Er wordt geargumenteerd dat de geplande rechtszaak “niet vruchtbaar, noch positief opbouwend is en geen van de partijen was erbij gebaat geweest”, aldus Guy Beyers in Dag Allemaal. Wendy heeft nu andere dingen om zich op te concentreren: een nieuwe single, een pak nieuwe optredens, vieringen allerhande (vijftigste verjaardag, twintig jaar op de planken) en een boek dat op verschijnen staat. Wendy kent haar revival.

Even serieus nu… Waarom is Wendy nu ook al weer BV? Door geruchten rond haar en Johnny Logan? Of was het met prins Laurent? Door een sporadische verschijning in quizprogramma’s her en der? Door haar publieke zoektocht naar een echtgenoot? Of van een andere docusoap rond Wendy’s leven? Misschien door de immer oplaaiende mysteries rond het vaderschap van haar kinderen? Begrijpelijke veronderstellingen, maar sta me toe haar biografie kort te schetsen. Ze startte haar carrière als model in Gent, won in 1986 de Baccara-beker – een destijds bekende muziekwedstrijd – onder begeleiding van Johan Verminnen en presenteerde een brievenrubriek in PinUp Club, een berucht erotisch televisieprogramma tijdens de late jaren tachtig.

Wendy’s bekendheid ging echter vlug een eigen leven leiden. Ze betitelde zichzelf als model en zangeres, maar kwam vooral in de spotlight met haar privéleven. Ongewenst bleek dit echter niet altijd. Sterker nog, soms zocht Wendy doelgericht media-aandacht op met aspecten uit haar privéleven. Het mysterie rond de identiteit van de vader van haar kinderen levendig houden, publiek op zoek gaan naar een man, een docusoap laten draaien als ze hem gevonden heeft,… Wendy gooide haar privéleven voor de mediawolven en ze werd een BV zonder dat iemand nog goed en wel wist waarom.

Heeft iemand als Wendy Van Wanten dan het recht om te klagen als de media iets te happig worden naar bepaalde aspecten van haar privéleven? Zoekt ze het niet zelf door de media-aandacht niet te schuwen? Ze heeft ervoor gekozen om een BV te worden, moet ze dan maar leren leven met de aandacht voor haar privéleven? En heeft ze, door het expliciet tentoonspreiden van delen van haar privéleven, niet nóg minder recht op privacy dan de gemiddelde BV? Allemaal vragen waar niet makkelijk een eenduidig antwoord op te formuleren valt. Het mediaproces van het jaar had duidelijkheid kunnen brengen, maar helaas.

Het persoonlijke oordeel van een journalist in spé? Tweeledig. Dat Wendy graag in de spotlight staat, is een objectief vast te stellen feit. Dat daarvoor af en toe feiten uit het privéleven ter sprake moeten komen, neemt ze er maar al te graag bij. In dat opzicht kan je dus zeggen dat ik in dit geval voorstander ben van een behoorlijk laag recht op spotlightprivacy. Ik vind echter wel dat Wendy’s privéleven nog geëerbiedigd moet worden. Wil ze niet dat een bepaald aspect van haar privéleven naar buiten gebracht wordt, dan dient hier rekening mee gehouden te worden. Natuurlijk is de op primeurs beluste journalist in deze commerciële tijden gebrand op sappige details die zijn medium net dat ietsje beter zouden doen verkopen. Media worden ten slotte nog steeds gezien als waakhond, en een hond moet je geen drie biefstukken voor de neus leggen en verwachten dat hij er maar twee zal willen. Wendy zal moeten leren leven met de uitzonderlijke interesse voor haar privéleven en moet ondertussen geduldig afwachten tot er een mediaproces van het jaar komt dat niet afgelast wordt. Met de escapades van bladen als Dag Allemaal zou dat niet zo lang meer op zich moeten laten wachten.

Spotlightprivacy

Aan alle bezoekers van mijn weblog: welkom in de wondere wereld der spotlightprivacy! “Spotlightprivacy?” Sta me toe wat meer uitleg te verschaffen…

Om uit te leggen wat “spotlightprivacy” precies is, pende ik ik vorig academiejaar zo’n 12870 woorden neer. Omdat ik jullie niet wil vermoeien met zo’n overvloed, zal ik de kern hier proberen verduidelijken. Eens die brok theorie achter de rug ligt, kan ik aan de slag gaan en enkele actuele cases en vraagstukken aanreiken.

Spotlightprivacy bestaat uit twee delen: spotlightfiguren en privacy. Over beide delen schreven vele slimme mensen vele interessante woorden. Helemaal interessant wordt het als men beide delen gaat combineren en men te maken krijgt met spotlightprivacy (“spotlightfigurenprivacy” bekt nu eenmaal niet makkelijk). Maar wat houdt het nu in?

Privacy

“Wat is privacy? Vraag het aan honderd Vlamingen en er zullen honderd verschillende, doch ergens gelijklopende antwoorden te horen zijn.”, aldus een treffende inleiding uit mijn paper. Ongeveer iedereen kan zich min of meer een beeld vormen van wat onder privacy te verstaan valt. Het exact definiëren is onderwerp van academisch geschrijf, niet van een weblog. Ik beperk mij tot de kern.

De pioniersdefinitie van privacy is deze van Warren & Brandeis in 1890, die “the right to privacy” definiëren als het recht van een persoon om in zijn of haar leven beschermd te worden tegen ongewenste inmenging door anderen. Doorheen de 119 volgende jaren werd deze definitie vaak bevestigd en aangevuld met enkele andere aspecten van privacy. Een van de belangrijkste van deze aspecten is het recht om controle uit te oefenen over hoe, waar en wanneer private informatie publiek gemaakt wordt.

Een volgende vraagstuk stelt zich als men zich gaat afvragen wat nu precies die private informatie is. In een boekenkast aan literatuur wordt hieronder ten eerste “mentale en fysieke processen van een persoon in zijn vriendschaps-, liefdes- en andere relaties” verstaan. Hierbij kunnen we denken aan informatie uit de thuissituatie of andere gesloten omgeving, alsook aan informatie uit persoonlijke aspecten van het leven, zoals medische of seksuele zaken. Anderzijds wordt wat onder private informatie valt vaak gekoppeld aan de context (intiem gesprek versus interview), locatie (badkamer versus treinstation) en aard (dagboek versus reclamefolder) van de informatie.

Spotlightfiguren

Sinds de eerste formuleringen van privacy en private levenssfeer, bestaan er manieren om het te bedreigen. Irrelevant voor deze weblog, maar bij wijze van voorbeeld, kunnen we denken aan een gerechtelijk onderzoek, waarbij privacy geschonden wordt indien nodig voor het onderzoek, paparazzi, die maar al te graag privacy schenden, hopend op een million dollar shot, of computerhackers die in het hedendaagse computertijdperk, soms puur voor het plezier, iemands bankgegevens ontvreemden.

Delicater wordt de privacykwestie als het gaat over spotlightfiguren. Om te definiëren wat ik hieronder versta, schreef ik opnieuw enkele bladzijden, maar ik zal me ook hier beperken tot de kern van de uitleg. Ingeleid door een uitgebreide uitleg over celebrities en publieke personen, kom ik tot een volgende definitie van spotlightfiguren: “We zullen ons toespitsen op publieke figuren die hun bekendheid zelf gekozen hebben. We verstaan hieronder publieke personen die ofwel prestaties leveren en daar bekendheid door verwerven, ofwel mensen die door beroepskeuze publiek persoon werden, ofwel de Vlaamse celebrities, de BV’s. Het gaat om publieke personen die de spotlight opgezocht hebben, of er door eigen, bewuste keuzes in terechtkomen en er geen bezwaar tegen maken erin te staan, met voorbehoud van privacykwesties.”.

Spotlightprivacy

Eindelijk kan ik tot de kern van de zaak komen… Wat is dat nu met die spotlightprivacy? Privacy is een basisrecht en geldt voor iedereen, maar niet iedereen kan aanspraak maken op evenveel privacy. Personen die bij uitstek op minder privacy aanspraak kunnen maken zijn de spotlightfiguren. Zij hebben wel nog recht op privacy, maar onder een speciale vorm, spotlightprivacy.

De bedoeling van deze weblog, is enkele actuele cases rond spotlightprivacy te bespreken. Ik zal de zaak uitleggen, context en revantie duiden, mijn mening weergeven, en enkele vraagstukken opwerpen, waar in de voorziene ruimte over gediscussieerd kan worden. Binnenkort volgende blogposts zullen spoedig verduidelijken wat ik met deze misschien verwarrende uitleg concreet bedoel.

Ik hoop dat u deze brok tekst overleefd heeft. Ik beloof in het vervolg met wat korter en boeiender materiaal op de proppen te komen!

Welkom

Welkom op mijn weblog! Ik ben Robin De Clercq en ik studeer Journalistiek aan de Gentse universiteit. Meer informatie over mijzelf vindt u binnenkort hiernaast bij “about”. Meer informatie over mijn weblog vindt u binnenkort in een nieuwe blogpost.